İlçe Afet Lojistik Nasıl Olmalıdır?




Dünya ve Türkiye’nin değişmez maddelerinden biri olan Afetler ve deprem başta olmak üzere bunlar için yapılması gereken hazırlıklar konusu, günler geçtikçe çok daha fazla önem kazanmaktadır.

Yerel İdareler başta olmak üzere, kamu ve özel sektörün yöneticilerinde, acil durum ve afet Yönetim bilgisinin varlığı en çok talep edilen ve önemli özellikler haline gelmiştir.

Afet ve Acil Durumların yönetiminden anlayan, bu işlerin sevk ve idaresini yürütebilecek Belediye Başkanları, Kaymakamlar, Valiler ve diğer ilgili ve sorumlu idareciler her zamankinden daha fazla ihtiyaç duyduğumuz insanlar kategorisindedirler.

Bu çalışmada, kısaca Afetle ilgili birkaç kavram tanımlandıktan sonra, Türkiye’de afet yönetiminin ne şekilde yürüdüğü hususuna çok özet değinilip, esas konumuz olan Afet Lojistiği üzerinde durulacaktır. 

Büyük noksan olarak gördüğümüz İlçe Afet Lojistik Planlarının İlçede bulunması gereken AFAD İlçe Müdürlüğünce ne şekilde yapılabileceğine dair bilgiler ve öneriler olacaktır.

Afet Nedir?

Afet, toplumun tamamını veya belli bir kısmı için fiziksel, ekonomik ve sosyal kayıplara yol açan, gündelik hayatı ve insan faaliyetlerini durduran veya kesintiye uğratan, toplumun etkilendiği ve baş etme kapasitesinin yeterli olmadığı doğa, teknoloji veya insan kaynklı gerçekleşen olaydır. 

Acil Durum Nedir?

Acil Durum, büyük ama genellikle yerel imkanlarla baş edilebilen büyüklükte, ivedilik, hızlı müdahale gerektiren tüm durum ve hallerdir. 

Acil Yardım Nedir?

Acil Yardım, afet ve acil durumlarda; arama, kurtarma, tıbbi ilk yardım, tedavi, defin, salgın hastalıkları önleme, yiyecek, içecek ve giyecek temini, barınma, ısınma, aydınlatma, ulaştırma, enkaz kaldırma, altyapı onarımları, akaryakıt gibi acil hizmet ve ihtiyaçların karşılanması ve bu hususta yapılacak olan her türlü iş, tahsis, işlem, kiralama, satın alma, hibe ve kamulaştırma ve benzeri faaliyetlerdir. Afet Lojistiğinin bir çok hizmeti bu aşamada hızlı ve etkin şekilde gerçekleştirilme durumundadır.

Lojistik Nedir?

Eski Yunan, Roma ve Bizans zamanlarında ihtiyaçların dağıtımı ve finanse edilmesinden sorumlu subayların oluşturduğu birimler Logistikas olarak adlandırılmıştır. 

Oxford Üniversitesi Sözlüğü’ nde lojistik kelimesi; ‘Askerlik biliminin personel, teçhizat, malzeme taşıma, bakım ve sağlanması ile ilgili bir dalı’ olarak belirtilmektedir. 

Osmanlı'da lojistik hizmetleri, derbentçilik (köprü ve yol bakım ve güvenlik), gemicilik, meremmetçilik (tamircilik) şeklinde ifade edilmektedir.

Lojistik Yunanca “logistikos” (hesaplama yeteneği) ve Fransızca “logistique” (arz etmek, kışlakonak yeri) kelimelerinden gelmiş gözükmektedir. 

Daha genel olarak bazı ansiklopedilerde lojistik konusu “hesap kitap yapma bilimi,” “hesapta becerikli” manasına gelmektedir.

Tedarik Zinciri Yönetimi Profesyonelleri Konseyi (Council of Supply Chain Management Professionals - CSCMP), lojistik yönetimini “müşteri gereksinmelerini karşılamak üzere, üretim noktası ve tüketim noktaları arasındaki mal, hizmet ve ilgili bilgilerin ileri ve geri yöndeki akışları ile depolanmalarının etkin ve verimli bir şekilde planlanması, uygulanması ve kontrolünü kapsayan tedarik zinciri süreci aşaması” şeklinde tanımlamaktadır.

Afet Lojistiği:

Afet nedeniyle etkilenen mağdur ve korunmasız duruma düşen insanların yiyecek, içecek, giysi, barınma, psikososyal vb. temel ihtiyaçlarının verimli ve etkili bir şekilde ivedilikle insanlara ulaştırılma sürecidir. Bu sürecin içerisine, ürün veya hizmet satın almaları, sigortalama, taşıma, depolama ve planlama işlemleri girer. Afet lojistiği önce afetzedeler ve sonra hepimiz için hayati önem taşımaktadır.

Lojistik bugünün dünyasında çok genel bir kavram olarak karşımızda durmaktadır. Bir çok kategorilendirme imkânı olmakla beraber lojistik çeşitlerini,

  • İşletme Lojistiği 
  • Hizmet Lojistiği 
  • Askeri Lojistik 
  • Afet/Acil durum Lojistiği olarak sıralamak mümkündür.

Prof.Dr.Mikdat Kadıoğlu “Afet ve acil durum lojistiği, insanları, kaynakları, yetenek ve bilgiyi, afetlerden etkilenmiş afetzedelere yardım etmek için etkin bir şekilde hareketlendiren süreçler ve sistemlerden oluşur” demektedir.

Ayrıca, kaynakları sarf etme bakımından belirsizliğin ve risklerin en çok olduğu alan Afet ve Acil durum lojistiğidir. Çünkü yeri, zamanı, şiddeti ve tahribatı belli olmayan bir afete hazırlanmak, beraberinde belirsizlikleri de yönetmeyi mecburi kılmaktadır.

Afet Lojistiği Yönetimi

Afet kavramı deprem, sel, heyelan, çığ gibi doğa olaylarını ve aynı zamanda savaşları, göç dalgalarını, maden ve benzeri kazaları, salgın hastalıkları da kapsamaktadır. 

Başarılı bir afet lojistik yönetimi uygulayabilmek için olması gereken hazırlık aşamaları vardır. Bunlar; 

  • Afet lojistiğinde görev alacak kişilerin görev tanımlarıyla birlikte listelenmesi (göstermelik değil gerçek olmalı)
  • Mağduriyetin yaşandığı alana en uygun depo veya alanın tespit edilip haritalanması (bu husus çok önemli, son yaşanan depremlerde bu işin önemi bir kez daha ortaya çıktı)
  • Uygun bir zaman içinde mağdur olan en çok insanın hızlı bir şekilde güvenli alanlara taşınması,
  • Dağıtılacak malzemelerin kategorize edilerek dağıtım sürecinin kolaylaştırılması,
  • Çeşitli afet senaryoları açısından zorluklar öngörülerek planlama ve hazırlığın yapılması, tedbirlerin buna göre alınması,
  • Ulaştırılacak malzemelerin alan sıkıntısı yaşamaması adına sevkiyat araçlarının şeklinin duruma göre planlanması ve hazır edilmesi,
  • Öncesinde oluşturulan senaryolar ve ihtimaller doğrultusunda ulaşım için en hızlı ve güvenilir olan rotanın belirlenmesi,
  • Depolama masraflarının belirlenmesi ve ayarlanması,
  • Bütçenin, en çok insanın faydasına olacak şekilde yönetilmesi.

Türkiye’de Afad’ a Ait Olan Lojistik Depolar:

Türkiye’de afet yönetimi alanında faaliyet gösteren tüm kamu kuruluşlarının tek çatı altında toplanması maksadıyla 2009 yılında kurulan AFAD’ın; Adana, Adıyaman, Afyonkarahisar, Aksaray, Ankara, Antalya, Bursa, Denizli, Diyarbakır, Düzce, Elazığ, Erzurum, Manisa, Kahramanmaraş, Kastamonu, Kırıkkale, Kocaeli, Muğla, Muş, Samsun, Sivas, Tekirdağ, Van, Balıkesir, Hatay ve Yalova olmak üzere 27 lojistik deposu bulunmaktadır. 

İlçe Afet ve Acil Durum Müdürlükleri Kurulmalıdır:

Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP), Türkiye Afet Risk Azaltma Planı (TARAP) ve İl Afet Risk Azaltma Planları (İRAP) içinde ilçe Afet ve Acil Durum Yönetim planlarının yapılmasına dair atıflar olsa da, ilçe düzeyinde, il seviyesinde olduğu gibi şemalar yoktur.

Bunun temel nedeni, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının (AFAD) ilçe düzeyinde temsilciliğinin olmamasıdır. Herhangi bir bakanlığın ilçe müdürlükleri yoksa hizmetleri noksan kalmasa bile, temsiliyetleri, iletişim ve toplumsal algıları eksik olmaktadır. Bu durum AFAD gibi müstakil başkanlıklar için de geçerlidir.

Bu nedenle, ilçe Afet ve Acil Durum Planları, TAMP ve İRAP yaklaşımı ile her ilçenin kendine özgü koşulları göz önünde bulundurularak hazırlanmalıdır. Bu hazırlama işleminin sorumluluğu ilgili kanuna göre mülki amirliklerdedir. Burada da bir karmaşıklık vardır. Birçok ilçede, ilçe AFAD müdürlüğünün olmamasının verdiği boşluktan da olsa gerek, ilçe belediyeleri, ilgili belediye kanunun kendilerine vermiş olduğu sorumluluk ve yetkiye dayalı olarak, kendi afet ve acil durum planlarını hazırlamaktadırlar.

Bu planlar kamuoyu ile paylaşılırken, sanki o ilçenin mülki amirliğine ait olan afet ve acil durum planlarıymış gibi algılanmaktadır. Oysa belediye afet ve acil durum planlarının tek başına TAMP yaklaşımı çerçevesinde bir anlamı yoktur. Belediyeler, ilçe afet ve acil durum planları içinde kendilerine verilecek olan rol ve sorumluluklara göre icra planlarını hazırlamak ve mülki amirce hazırlanan ilçe afet ve acil durum planına uyum sağlamak durumundadırlar. Fiiliyatta bu kuralın ne kadar işlediği bir araştırma konusudur.

Dikkat edilirse, tüm noksanlıklar, aksaklıklar ve karışıklıklar, yüzyılın en önemli konusu olan afetlerle ilgili ulusal düzeydeki bir kurumun ilçe müdürlüklerinin olmayışından kaynaklanmaktadır.

Burada bazıları şunu diyebilir: AFAD İlçe Müdürlükleri kurulursa her şey düzelecek mi? Bu soruya verilebilecek en güzel cevap, bu sorunun ardındaki akıl felsefesi değişmedikçe evet hiçbir şey düzelmez olmalıdır.

AFAD’ın kuruluşu ile birlikte ilçe sivil savunma müdürlükleri kaldırıldı. İlçelerinde uzmanlaşmış olan sivil savunma müdürleri ve diğer uzmanlar, il müdürlüklerine veya başka yerlere atandılar. Yerlerine o ilçenin afet plan hafızasını muhafaza edecek, planların hazırlanmasından ilçe mülki amirine karşı sorumlu olacak kimse kalmadı. Bu durumu izah etmeye, makul göstermeye çalışmak yerine, telafi etmek, tahkim etmek afet yönetim mantığına daha uygun olacaktır.

TAMP ve İRAP’larda Afet ve Acil Durum Merkezleri 4 temel servis üzerine kuruludur:

  • Planlama ve istihbarat servisi
  • Operasyon servisi
  • Lojistik servisi
  • Mali ve İdari İşler servisi

Yukarıdaki servislerin aynısı ilçe afet ve acil durum merkezinde kurulabilir, ilçe afet ve acil durum planları buna göre hazırlanabilir.

Lakin her ilçenin kendi coğrafi, sosyal, kültürel, ekonomik ve afet risklerine göre özgün afet risk yaklaşımları ve bunları kapsayan lojistik planları olmalıdır. 

İlçe Afet ve Acil Durum Planları, tıpkı TAMP, TARAP ve İRAP gibi, aynı şablonda hazırlanabilir.

Burada bu formatın Lojistik Yönetimi kısmında önerilerde bulunulacaktır. 

Lojistik planı olmayan hiçbir planın başarıya ulaşma şansı yoktur. TAMP, TARAP ve İRAP’ların başarılı olması, herhangi bir afet anında ve sonrasında sorunsuz şekilde uygulanabilmesi tabanda ilçe ölçeğinde yapılacak olan sağlam çalışmalara bağlıdır.

İlçe Afet Lojistik Planı:

Lojistiğin temel unsurlarının ilçe ölçeğinde uygulanması üst planların başarısını artıracaktır. Üst planlar bu temel unsurlar için, ilçelere yardımcı olma görevi görmelidirler.

Bir ilçe afet lojistiği;

  1. Satın Alma
  2. Arama- Kurtarma
  3. İletişim ve Dış Kurumlarla İrtibat
  4. Defin
  5. Nakliye
  6. Depolama
  7. Altyapı
  8. Geçici Barınma
  9. Enkaz Kaldırma
  10. Acil Sağlık Hizmetleri unsurlarından oluşur.

Bu unsurların tamamı afet öncesi, afet anı ve afet sonrası tüm zamanlar göz önünde bulundurularak hazırlanır. Risk Yönetimi kavramı oturmuş olan FAfet Planlarında bu işler doğru şekilde planlanlanabilmektedir.

Satın Alma

Lojistik faaliyetlerin eldeki imkânlarla yapılabilmesi için gerekli olan tüm maddi kaynakları yönetmek ve ihtiyaçları temin etmek üzere vardır.

Arama- Kurtarma

İlçe içi ve dışından arama kurtarma yapmak için gelecek olan ekiplerin oluşturulması, eğitilmesi, ihtiyaçlarının temin edilmesi ve sürdürülebilirliğinin sağlanması ile ilgilidir.

İletişim ve Dış Kurumlarla İrtibat

İlçede iletişimi sağlayan tüm kurum ve kuruluş temsilcileri ile belirlenmiş olan ilçe riskleri çerçevesinde hazırlıklar yapılır. Bir afet ve acil durum anında ilk ve en önemli şey, haberleşmenin devam etmesi, bilgi akışının kesintiye uğramamasıdır. Bilgi akışı, öncelikle ilçede olan afet veya acil durumun künyesinin il merkezine doğru bir şekilde aktarılması ile başlar.

Afetin türü, büyüklüğü, olduğu yer, tarih ve saati, devam edip etmediği, genel hasar bilgileri, ilk etapta lazım olan yardım bilgileri acilen iletilir.

Daha sonra ilçe afet müdahale planı gereği izlenmesi gereken müdahale şekilleri uygulamaya konur.

Durum biraz daha netleşince, sekonder bir bilgi aktarımı daha yapılır. İl afet merkezine yapılan bu ikinci bilgilendirmede, varsa ölü ve yaralı sayısı, hasar alan bina sayısı ve hasar çeşitleri, ulaşıma kapalı olan yolların bilgisi, varsa hayvan zayiatı, tahliye bilgisi gibi hususlar aktarılır.

Bu iletişim aşaması, ilçeye gelecek yardımlar için son derece kritik önemi haizdir.

İlçe iletişim altyapısının sağlamlığı ile ilgili yapılması gerekenler, lojistik unsurların “alt yapı” bölümünde halledilmesi gereken kısımdır.

Defin

Afetlerde vefat eden vatandaşlarımızın defin işleri ve bu konu ile ilgili yakınlarının ve kamuoyunun bilgilendirilmesi ile görevlidir.

Nakliye

Özellikle belediye başat rolde olmak üzere, diğer kurum ve kuruluşların personel ve araç profilleri çıkarılır. Afet sonrası, kapanması muhtemel olan yolların açılması, köprü, viyadük vs güçlendirilmesi, akaryakıt ihtiyacı, ikmal ve bakım işleri bu başlık altında değerlendirilir.

Depolama

İlçede her türlü afet ve acil durum ihtiyaç malzemesinin güvenle asgari oranda depolandığı, güncellendiği sağlam bir depo inşa edilmelidir. Depo yönetim ilkeleri çerçevesinde 24 saat esasına göre işletilir. Bu iş lojistik kısmın en önemli ayağıdır. Burada olabilecek bir aksama bütün hizmeti altüst edebilir. Bunun örneği 6 Şubat 2023 depremlerinde yaşandı maalesef. Gelen ayni bağışların kabul edileceği depolar hazır olmadığı için, yardım tırları uzun kuyruklar oluşturdu. Lojistik idaresinde büyük sıkıntılar yaşandı ilk haftalar.

Depolama ile ilgili Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Kızılay ve Belediye üçlüsü ilçe içinde uygun depo inşa konusunda birlikte hareket edebilirler.

Altyapı

Su, elektrik, doğalgaz, iletişim, internet hizmetleri afetlerde en çok korunması gereken altyapı ünitelerinden biridirler. Bu konuda ilgili tarafların ilçe temsilcilikleri ile gerekli risk değerlendirilmeleri yapılıp tedbirler alınabilir.

Geçici Barınma

Afet durumlarında, ilk ortaya çıkan ihtiyaçlardan biri önce acil sonra geçici barınma sorunudur. Geçici barınma yerleri, afetzedelerin kalıcı konutlara geçinceye kadar kalacakları mekânları ihtiva etmektedir. Bunlar çadır, konteyner ve diğer geçici yapı sistemleridir. İlçeye hangisi veya hangilerinin daha uygun olacağına, Çevre ve Şehircilik, Belediye, Gençlik ve Spor, Milli Eğitim temsilcileri ile birlikte yapılacak değerlendirme ile karar verilebilir. Sonrasında hemen gerekli olan alan belirlenmeli, alan altyapısında kanalizasyon dahil gerekli gider çalışmaları, temiz su depolama işlemleri yapılmalıdır. Geçici barınma alanları kesinlikle bu fonksiyonlarının dışında kullanılmamalıdır.

Enkaz Kaldırma

Bir afet sonrası, yapılacak yardım operasyonların önündeki en büyük engellerden biri bina ve yol enkazlarıdır. Bunlara yönelik gerekli hazırlık çalışmaları Belediye tarafından organize edilebilir.

Acil Sağlık Hizmetleri

Afetlerden hemen sonra en birinci ihtiyaç duyulan konudur. Yaralılara verilecek sağlık hizmetleri, sonrasında da hayat normale dönünceye kadar sunulacak sağlık işlemleri bu kısımda değerlendirilebilir. Ayrıca, sahada görevli personelin her türlü sağlık ihtiyaçları ve korunması da bu bölümün görev sahasında olacaktır. İlçe Sağlık Müdürlüğü, Kamu Hastanesi ve 112 üzerinden risk değerlendirilmeleri yapılarak üretilecek işlemler hazırlanır.

Afet öncesi hazırlık aşamasında bu 10 madde ile ilgili gerekli olan Planlama, Satın Alma, Tatbikat, İnşaat, Depolama ve diğer işlemler Risk Yönetimi vizyonu ile yapılmalıdır.

Afet anında yapılacak ilk iş öndeğerlendirme ve ihtiyaç tespitidir. Bunun için öncü ekipler kritik önemi haizdir. Bu ekipler muhakkak hazır, eğitimli ve bilinçli olmalıdır.

Afet anında nasıl hareket edileceğine dair elde bir Eylem Planı olmalıdır. Bu plana göre müdahale yapılmalı, yapılan tüm müdahaleler disiplinli şekilde izlenmeli, değerlendirilip raporlaştırılarak kayda geçirilmelidir.

Afet lojistiğinin afet sonrasında düzgün bir şekilde yapılabilmesi için; 

  1. Doğru malzemeyi 
  2. Doğru kişiye 
  3. Doğru miktarda 
  4. Doğru şekilde 
  5. Doğru zamanda ve 
  6. Doğru yerde ulaştırabilmek gerekir.

Bu 6 maddeye 7.olarak " Doğru Maliyet" kavramı da eklenebilir. Lakin bu, lojistik hizmetlerinin afet öncesi hazırlık safhasında dikkate alınıp gerçekleştirilmesi ve tüm olasılıklara göre hazır olunması gereken bir hadisedir.

Yukarıdaki genel esaslar doğrultusunda şekillenecek ilçe afet lojistik yönetimi, afet öncesi hazırlık, afet anı müdahale, afet sonrası iyileştirme safhalarını kapsayacak şekilde hepsi için eğitimli personel ile sürdürülebilir halde tutulmalıdır. Afet olduğunda görevini dahi bilmeyen, kâğıt üstüne yazılmış isimlerle bu işlerin asla olmayacağı, bunun bedelinin ağır olacağı unutulmamalıdır. 

Olması gerektiği gibi baştan aşağı gerçekleştirilmiş bir ilçe afet lojistiği, yerel bazdaki maddi ve manevi kayıpları azaltacak, ilçe afet ve acil durum yönetiminin temelini oluşturacaktır.

Sıhhat ve afiyet dileklerimle.

 

Yararlanılan Kaynaklar

  1. Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP)
  2. İstanbul Risk Azaltma Planı (İRAP)
  3. Özçelik, Salih. Afet Lojistiği Ağ Tasarımı Optimizasyonu: Tuzla İlçesi Örneği. Doktora Tezi, Sayfa 12, TC.İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme (İktisat) Anabilim Dalı, 2021
  4. Tanyaş M, Günalay Y, Aksoy L, Küçük B, 2013, İSTANBUL İLİ AFET LOJİSTİK PLANI KILAVUZU, İstanbul Kalkınma Ajansı, Lojistik Derneği, TC Kalkınma Bakanlığı
  5. Lojistik bilimi.com, Türkiye’de Afet Lojistiği, https://lojistikbilimi.com/turkiyede-afet-lojistigi/, erişim tarihi: 17/04/2024


İlgili Etiketler

İlgili etiket bulunamamıştır.


Okuyucu Yorumları