Son bir ay içinde ülkemizde yaşanan böcek ilacı zehirlenmeleri ve buna bağlı ölümler basında geniş yer buldu. Hatta Alman devlet televizyonu ARD bile ülkemizde yaşanan bu vahim olayları özel haber olarak yayınladı. Sosyal medyada zehirlenme vakalarıyla ilgili çok sayıda içerik paylaşıldı ve bu durum hem bilgi kirliliğine hem de toplumsal travmaya yol açtı. Bu bilgi kirliliğinden ilk etkilenenler ise ne yazık ki yine doktorlar ve sağlık çalışanları oldu. Acil servis çalışanları sanki basit bir gıda zehirlenmesini ihmal etmiş ve bir ailenin ölümüne sebep olmuş gibi linç edilirken, Adli Tıp Kurumu’nun titiz incelemesi sonucu gerçekler ortaya çıktı. Sorumlu, böcek ilaçlamasında kullanılan fosfin gazıydı.

Peki nedir bu fosfin gazı?

Fosfin, tahılları zararlı böceklerden korumak için kullanılan bazı kimyasalların havayla temas ettiğinde açığa çıkardığı zehirli bir gazdır. Genelde renksizdir; bazen sarımsak ya da çürük balık kokusuna benzer bir koku hissedilebilir ancak çoğu zaman hiçbir koku alınmaz. Bu gaz solunduğunda çok hızlı şekilde akciğerlerden kana geçer ve vücutta ciddi zehirlenmeye yol açar. Hücrelerin enerji üretmesini bozar, vücutta zararlı maddelerin birikmesine neden olur ve hem akciğerleri hem de kalbi ağır biçimde etkileyebilir. Bu nedenle maruziyet durumunda belirtiler hızla ortaya çıkabilir ve acil müdahale gerektirir. Fosfin gazının bir antidotu yoktur; tedavi yalnızca destekleyici yaklaşımlarla yapılır.

Peki böyle bir vakada yapılması gereken ilk şey nedir?

Her şeyden önce sağlık çalışanlarının kontaminasyondan korunmasıdır. Yani A sınıfı koruyucu maske takılması, yüksek korumalı özel ekipmanların giyilmesi ve KBRN (Kimyasal-Biyolojik-Radyoaktif-Nükleer) protokolünün derhâl başlatılması gerekir. Bu vakalarda ne yazık ki çokça eleştirilseler de yine kendini tehlikeye atan özverili sağlık çalışanları görev yapmıştır. O gece o hastalara damar yolu açan, kan alan, muayene eden doktorlar ve hemsireler fosfin gazına maruz kalan hastaları tedavi ettiklerini bilmedikleri için bu zehirli maddeleri saçlarıyla, kıyafetleriyle ve hatta solunum yollarıyla evlerine taşıdılar; ailelerini, yakınlarını, çocuklarını fark etmeden kontamine ettiler. Acil servis çalışanları, doktorundan personeline kadar her KBRN vakasında en ön safta kendi sağlıklarını tehlikeye atarak cansiperane hizmet vermektedir. Bu nedenle eleştiri yapılırken bir değil, on kez düşünüp bilgi sahibi olduktan sonra yorum yapmak gerekir.