Aile Hekimliği sistemi, Türkiye’nin sağlık altyapısının belkemiği olmaya devam ediyor. Aile Hekimliği, vatandaşlara birinci basamak sağlık hizmetleri sunarak koruyucu hekimlik ve erken teşhis gibi kritik roller üstleniyor. Ancak, sistemin etkinliğini tehdit eden önemli bir sorun giderek daha fazla dikkat çekiyor: Ulaşılamayan hastalar!

Aile hekimleri, kendilerine kayıtlı hastaların sağlık durumlarını takip etmekle yükümlüler. Ancak, çeşitli nedenlerle bazı hastalara ulaşmak mümkün olmuyor. Bu grup, genellikle adres veya iletişim bilgisi güncel olmayanlar, sağlık hizmetlerine erişim konusunda farkındalığı düşük olanlar, göçmen veya geçici ikamet eden kişiler ve sosyoekonomik olarak dezavantajlı olan bireylerden oluşuyor. Bazı vatandaşlar, aile hekimliği sisteminin sunduğu ücretsiz hizmetlerden haberdar bile değil veya bu hizmetleri kullanma gereği duymuyor. Özellikle kronik hastalık takibi gibi düzenli kontrollerin önemini bilmeyen hastalar, sistemin dışında kalabiliyor. Sağlık Bakanlığı verilerine göre, bazı bölgelerde aile hekimlerinin hasta kayıtlarının %10-15’ine düzenli olarak ulaşılamadığı belirtiliyor.

Hastaların adres ve telefon bilgilerinin güncel olmaması, özellikle büyük şehirlerdeki yoğun nüfus hareketliliği nedeniyle sıkça karşılaşılan bir sorun. Taşınma, telefon numarası değişikliği veya yanlış kayıt gibi durumlar, sağlık çalışanlarının hastalarına ulaşmasını zorlaştırıyor.

Kronik hastalık takibi, gebelik izlemi ve aşı programları gibi hizmetler, hastaların düzenli ziyareti olmadan aksıyor. Örneğin, kronik hastalık takibi için Aile Hekimliği Bilgi Sistemi’ne veri girişi yapılması gerekirken, ulaşılamayan hastalar nedeniyle bu süreç tamamlanamıyor, bu da doktorların/hemşirelerin performans puanlarını ve dolayısıyla teşvik ödemelerini olumsuz etkiliyor.

Aile hekimliği sisteminin yoğun iş yükü, her hastaya bireysel olarak ulaşma ve takip etme kapasitesini sınırlıyor. Bir aile hekimine ortalama 2.500-3.500 hasta kayıtlıyken, bu kadar büyük bir nüfusu etkin bir şekilde yönetmek zorlaşıyor.

Ulaşılamayan hastalar, yalnızca bireysel sağlık sorunlarıyla sınırlı kalmıyor; aynı zamanda toplum sağlığını da riske atıyor. Örneğin, kronik hastalıkları olan bireylerin düzenli takip edilememesi, hastalığın ilerlemesine ve komplikasyonlara yol açabiliyor. Bu durum, hem hastaların yaşam kalitesini düşürüyor hem de ikinci ve üçüncü basamak sağlık hizmetlerinde (hastanelerde) yığılmalara neden oluyor. Ayrıca, aşı takibi gibi koruyucu sağlık hizmetlerinin aksaması, bulaşıcı hastalıkların kontrol altına alınmasını zorlaştırıyor.

Peki ne yapılmalı?

• E-Nabız gibi platformların daha etkin kullanılması ve hasta bilgilerinin düzenli güncellenmesi için otomatik uyarı sistemleri geliştirilebilir. e-Devlet veya SMS tabanlı bildirim sistemleriyle hastalara daha rahat ulaşılması sağlanabilir.
• Sağlık okuryazarlığını artırmak için topluma yönelik eğitim kampanyaları düzenlenerek ASM’lerin önemi vurgulanabilir. Vatandaşlara aile hekimliği sisteminin önemi ve sunduğu hizmetler hakkında daha fazla bilgilendirme kampanyaları düzenlenebilir.
• Mobil sağlık ekipleri veya gezici sağlık hizmetleriyle, özellikle dezavantajlı gruplara ulaşım sağlanabilir. Kırsal bölgelerde yaşayan hastalar için gezici sağlık hizmetlerinin sıklığı artırılabilir.
• Hekim başına düşen hasta sayısının azaltılması ve daha fazla yardımcı sağlık personeli istihdamı, takip süreçlerini kolaylaştırabilir. Teşvik ödemelerinde hasta başvuru zorunluluğunun esnetilmesi, sağlık çalışanlarının üzerindeki baskıyı azaltabilir.
• Aile Hekimliği Bilgi Sistemi’nin kullanıcı dostu bir arayüze kavuşması, internet altyapısının iyileştirilmesi, veri girişi ve hasta takibinin kolaylaştırılması sağlanabilir.

Bilinmelidir ki Aile Hekimliği Sisteminin iyileştirilmesi, yalnızca sağlık çalışanlarının değil, toplumun genel sağlık düzeyinin iyileştirilmesi anlamına gelmektedir. 

Hekimlerin ve Sağlık Çalışanlarının özlük haklarının yeniden düzenlenmesi, sözleşmeli çalışma koşullarının gözden geçirilerek iptal edilmesi ya da çalışan lehine yeniden düzeltilmesi, performans kriterlerinin güncellenmesi, iş yükünün azaltılması ve mesleki motivasyonlarının arttırılması için gerekli çalışmalara bir an önce başlanmalıdır. 

Selam ve Saygılarımla...