Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının  2053 Ulaştırma ve Lojistik Ana Planı Analizi

2053 Ulaştırma ve Lojistik Ana Planı (2022), Türkiye’de ulaşım ve lojistik altyapısını bütüncül bir yaklaşımla geliştirmeyi amaçlayan uzun vadeli bir plandır. Plan, ulaştırma yatırımlarının rasyonel ve matematiksel modellerle önceliklendirilmesini sağlayarak ilgili kurum ve kuruluşlara bir rehber oluşturmayı hedefler.

Ulaşımı tek parametre olarak değil hemen yanında lojistikle beraber değerlendirmektedir. Zira ulaşım konusunun müstakilen değerlendirilmesi gereken ve özellikle kentsel sistemlerle ilgili bir çok yönü vardır. Ancak dünya ve ülkemiz için en önemli hususlardan biri olan lojistik konusu iyi bir ulaştırma altyapısı olmadan başarılı şekilde yürütülebilecek bir hizmet değildir.

Bu nedenle, ulaşım ve lojistik, sadece ulaştırma bakanlığının değil tüm kurum ve kuruluşların etkilendiği bir alandır. Onların da stratejik planlarını yaparken Türkiyenin 2053 ulaştırma ve lojistik bakışını bilmeleri son derece önemli faydalar sağlayacaktır. 

Her plan mutlaka 2 önemli özelliği taşımalıdır. Bunlardan biri Rasyonellik yani Gerçekçilik, diğeri Matematik yani veri temelli olarak modelleme yapmak. Gerçeğe uygun veri temelli modellerle  ulaştırma yatırımlarının planlanması esas alınmaktadır.

Bu kapsamda Bakanlık, tüm ulaşım modlarını entegre bir yaklaşımla ele aldıklarını, mobilite, lojistik ve dijitalleşme gibi temaları odağa aldıklarını vurgulamıştır. 

Dünyanın geldiği ulaşım  ve lojistik ihtiyaçları bakımından tek bir çeşit ulaşım moduna dayalı hizmet çeşidi tarihe karışmış durumdadır. Deniz, kara,hava, demiryolu imkanları, ulaşımı sanki bir ağ varmış gibi planlayıp bütünsel bir anlayışla hareket etmeyi zorunlu kılmaktadır. Eskiden birbirinden kopuk şekilde planlanan bu alanlar şimdi aynı güzergahın entegre parçaları konumundadır.

Plan gereği toplamda  2053 yılına kadar karayolu, demiryolu, denizyolu, havayolu ve haberleşme için yaklaşık 198 milyar dolar yatırım öngörülmektedir.

Planın amacı, Türkiye’yi bölgesel ulaşım üssü haline getirmek ve küresel rekabette öncü kılacak entegre bir ulaştırma sistemi kurmaktır.

Planın vizyonu; “ulaştırma ve lojistikte çevre odaklı, düşük maliyetli, güvenli, dengeli, sürdürülebilir çok modlu hareketliliği sağlayan, üretim ve ihracata katma değer katan, küresel ölçekte öncü ve bölgesinde lider bir ulaştırma ve lojistik sistemi” oluşturmaktır.

Misyon olarak, her ulaşım modunda bütünleşik hizmet sunularak vatandaşların hareketliliğini artırmak, altyapı kalitesini üst düzeye çıkarmak ve ekonomik büyümeyi desteklemek benimsenmiştir.

Misyonlar aynı zamanda hedefler yerine de geçmektedir. Ulaşım modlarının entegre edilerek insanların işlerinin kolaylaştırılması, ulaşım için gerekli olan altyapıyı bu yönde güncelleyip güçlendirmek ve ülke ekonomisine katkıda bulunmuş olmak aynı zmaanda hem misyon hem de ana hedefler yerine geçmektedir.

Plan altı stratejik amaç saptamıştır:

Amaç 1: Yüksek katma değerli üretim ve ihracatı destekleyecek ulaştırma ve lojistik yatırımlarını gerçekleştirmek.

Amaç 2: Ulaştırma ve lojistikte küresel ölçekte öncü, bölgesinde lider bir ülke olmak; sistemin her modunda bütünselliği ve adil erişimi sağlamak.

Amaç 3: Ulaştırma ve lojistik hizmetlerinde etkinliği ve verimliliği artırarak maliyetleri düşürmek.

Amaç 4: Akıllı ulaştırma sistemleri ve yenilikçi teknolojilerle sürdürülebilir hareketliliği sağlamak, insan kaynağı yetkinliğini artırmak.

Amaç 5: Ulaştırma ve lojistik faaliyetlerinde çevre duyarlılığını ve enerji verimliliğini yükseltmek.

Amaç 6: Ulaşım güvenliğini artırmak, toplumsal refah ve dayanıklılığı sağlamak.

Ana amacı Türkiye’yi bölgesel bir ulaşım üssü haline getirmek ve entegre bir ulaştırma sistemini sağlayıp küresel rekabette başarılı kılmak olan bu planın yukarıda verilen ve ana amacını gerçekleştirmek için belirlenmiş olan stratejik alt amaçları aslında kısaca; yatırım, bütünsellik ve adalet, düşük maliyet, akıllı ulaşım sistemleri ve yetkin insan kaynağı,  çevre duyarlılığı ve enerji verimliliği ile güvenliktir.

Karayolu: Mevcut dönemde Türkiye’de bölünmüş yol ağı yaklaşık 28.647 km, otoyol uzunluğu ise 3.633 km’dir. Plana göre 2053’e gelindiğinde bölünmüş yollar 38.060 km ve otoyollar 8.325 km’ye çıkarılacaktır. Buna bağlı olarak karayolu yük taşımacılığının payı %71,39’dan %57,47’ye düşürülecektir. Bu önemli dönüşüm içeren bir hedeftir. Ayrıca elektrikli ve alternatif yakıtlı araç kullanımı artırılacak, akıllı yol altyapıları ve hızlı şarj istasyonları kurulması gibi otonom araç teknolojileri yaygınlaştırılacaktır. Bu yatırımlar sayesinde kesintisiz, konforlu ve çevreci bir karayolu ağı tesis edilmesi hedeflenmektedir.

Demiryolu: Sinyalli demiryolu hat uzunluğu son yıllarda 2.505 km’den 7.094 km’ye, elektrikli hat uzunluğu 2.082 km’den 5.986 km’ye çıkarılmıştır. Demiryolu toplam hat uzunluğu ise 2003’te 10.959 km iken 2023’te 13.022 km olmuştur ve 2053’te 28.590 km’ye ulaşacaktır. Plan, mevcut 1.213 km olan YHT hattını genişletip 6.196 km YHT, 1.474 km konvansiyonel, 622 km hızlı tren ve 262 km çok yüksek hızlı tren hattı olmak üzere toplam 8.554 km yeni hat tamamlamayı öngörmektedir. Demiryolunun payının artırılmasıyla yolcu taşımacılığı 19,5 milyondan ~269 milyon yolcuya, yıllık yük taşımacılığı ise 55 milyon tondan ~440 milyon tona çıkacaktır. Böylece demiryolunun yolcu taşımacılığındaki payı %0,96’dan %6,20’ye, yük taşımacılığındaki payı %5,08’den %21,93’e yükseltilecektir. Bu önemli dönüşüm içeren bir hedeftir. Bu değişim, karayollarındaki yükü demiryoluna kaydırarak karbon emisyonlarının azalmasına da katkı sağlayacaktır.

Havayolu: Türkiye’de halihazırda 56 sivil havalimanı bulunmaktadır. Planla 2053’e kadar 61 havalimanına ulaşılacaktır. Havalimanı ağının genişletilmesi ve yeni terminallerle birlikte yıllık yolcu trafiği 112,4 milyondan 202,8 milyona yükseltilmeyi hedeflenmektedir. Ayrıca uçaklar için biyoyakıt ve sentetik yakıt kullanımı ile uçuş emisyonlarının azaltılması, karbon emisyonları izleme/raporlama altyapılarının kurulması gibi çevreci tedbirler uygulanacaktır. Bölgesel kargo taşımacılığı ve havalimanları arasındaki intermodal entegrasyon da geliştirilecektir.

Denizyolu: 2023 yılında Türkiye limanlarından yaklaşık 254 milyon ton yük elleçlenmiştir. Plan, liman tesis sayısını mevcut 217 limandan 255 limana çıkarmayı, böylece elleçleme kapasitesini artırmayı öngörmektedir. Projede aynı zamanda “yeşil liman” uygulamalarıyla limanlarda yenilenebilir enerji kullanımı yaygınlaştırılacak, otonom gemi seferleri geliştirilecek ve liman otomasyon sistemleriyle verimlilik yükseltilecektir. İstanbul Boğazı’ndaki gemi trafiğini hafifletmek için Kanal İstanbul gibi büyük projelere de yer verilmektedir. Bu sayede Türkiye’nin lojistik merkez olma stratejisi güçlendirilecektir.

Plan, çevresel sürdürülebilirliği ve karbon ayak izini azaltmayı da  önemli bir hedef olarak belirlemiştir. Örneğin limanlarda yenilenebilir enerjinin yüksek pay alması ve yeşil lojistik uygulamalarının yaygınlaştırılması kararlaştırılmıştır. Ulaştırma araçlarında elektrikli, hidrojen veya biyoyakıt gibi temiz enerji kaynaklarının kullanımı teşvik edilecek, akıllı ulaşım sistemleri ile trafik sıkışıklığı ve kaza riskleri azaltılacaktır. Dijitalleşme açısından; taşıma modları arasında entegre koridorlar kurulacak, yük ve araç takip sistemleri yaygınlaştırılacak, gümrüklerde dijital kolaylıklar sağlanacaktır.  Güvenlik teması çerçevesinde; yol trafik güvenliğine özel önem verilerek, kaza ve kayıplar azaltılmaya çalışılacak, lojistik altyapıda dirençlilik ve esnekliğe öncelik verilecektir.

Sonuç: 2053 Ulaştırma ve Lojistik Ana Planı, Türkiye’nin ulaşım altyapısını modern, çok modlu, çevreci ve entegre bir sisteme dönüştürmeyi amaçlayan kapsamlı bir master plandır. Plan sayesinde önümüzdeki 30 yıl boyunca her beş yıllık dönemde yol, demiryolu, liman ve havaalanı projelerine ağırlık verilerek yatırımlar rasyonel önceliklendirme ile yapılacaktır. Ulaştırma faaliyetlerinin ekonomiye ve ihracata katkısı katlanarak artırılacak, sürdürülebilirlik ve dijital dönüşüm odaklı uygulamalar yaygınlaşacaktır. Böylece Türkiye, Asya ile Avrupa arasındaki koridorlarda lojistik üs hâline gelerek, bölgesel ulaştırmada etkin bir lider ülke olmayı hedeflemektedir.

 

Kaynak: 2053 Ulaştırma ve Lojistik Ana Planı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı