Tıp dünyası yüzyıllardır değişiyor. Bir dönem stetoskop büyük bir devrim olarak kabul edilmişti. Daha sonra röntgen cihazı, tomografi, MR, organ nakilleri ve robotik cerrahi tıbbın sınırlarını değiştirdi. Bugün ise insanlık belki de sağlık alanındaki en büyük dönüşümün başlangıcında bulunuyor: yapay zekâ çağı.

Henüz başlangıç aşamasında olmamıza rağmen yapay zekâ şimdiden radyoloji görüntülerini yorumluyor, EKG analizleri yapıyor, yoğun bakım verilerini değerlendiriyor ve bazı hastalıkların erken tanısında hekimlere destek oluyor. Ancak önümüzdeki yıllarda yaşanabilecek gelişmeler bugünkünden çok daha farklı olabilir.

Belki de gelecekte insanlar hastalanmadan önce tedavi edilmeye başlanacak. Yapay zekâ destekli sistemler; kişinin genetik yapısını, günlük aktivitelerini, uyku düzenini, beslenmesini, stres seviyesini ve hatta konuşma şeklini analiz ederek yıllar öncesinden bazı hastalık risklerini tahmin edebilecek. Bir insan henüz kalp krizi geçirmeden sistem onu uyarabilecek. Belki telefonundaki uygulama bir sabah şöyle diyecek:

“Son üç aylık verilerinize göre önümüzdeki iki yıl içinde kalp hastalığı riskiniz artıyor.”

Daha da ilginç olanı, gelecekte klasik hastane kavramı bile değişebilir. Evlerin içinde küçük sağlık tarama sistemleri bulunabilir. Aynaya bakan bir kişinin yüz rengi, göz hareketleri, cilt tonu ve nefes düzeni analiz edilerek olası hastalıklar değerlendirilebilir. Banyodaki akıllı lavabo idrar analizini yapabilir, klozet sistemi bağırsak hastalıklarının erken belirtilerini fark edebilir. İnsanlar check-up yaptırmak için hastaneye gitmek yerine günlük yaşam içinde sürekli takip edilebilir.

Belki de gelecekte yapay zekâ psikiyatrinin şeklini bile değiştirecek. İnsanların ses tonundaki küçük değişikliklerden depresyon riski belirlenebilir. Sosyal medya yazışmaları, konuşma biçimi ve yüz mimikleri analiz edilerek intihar riski taşıyan bireyler erken dönemde tespit edilebilir. Yapay zekâ bir kişinin henüz kendisi fark etmeden ruhsal çöküşe girdiğini anlayabilir.

Cerrahi alanında ise bugün hayal gibi görünen gelişmeler yaşanabilir. Dünyanın bir ucundaki cerrah başka bir ülkedeki hastayı robotik sistemlerle ameliyat edebilir. Hatta bazı standart ameliyatları tamamen otonom cerrahi robotlar gerçekleştirebilir. Belki gelecekte bir apandisit ameliyatında ameliyathanede hiç insan bulunmayacak; tüm süreç yapay zekâ kontrollü robotlar tarafından yürütülecektir.

Kanser tedavisinde kişiye özel ilaç üretimi mümkün olabilir. Yapay zekâ, tümörün genetik yapısını saniyeler içinde analiz edip yalnızca o hastaya uygun tedavi planı oluşturabilir. Belki de “tek tip kemoterapi” dönemi kapanacak, her hasta kendi biyolojik yapısına göre tedavi edilecektir.

Daha uç bir ihtimal ise dijital insan modelleridir. Gelecekte her bireyin “dijital ikizi” oluşturulabilir. Yani kişinin tüm biyolojik verilerinin işlendiği sanal bir insan modeli… Yeni ilaçlar önce bu dijital model üzerinde denenebilir. Bir ameliyatın riskleri gerçek hastaya dokunmadan önce sanal beden üzerinde test edilebilir.

Belki de yaşlanma kavramı bile değişecek. Yapay zekâ destekli genetik mühendisliği sayesinde hücre yaşlanması yavaşlatılabilir. Organların biyolojik ömrü uzatılabilir. Yapay organlar doğal organlar kadar işlevsel hale gelebilir. İnsan ömrünün ciddi şekilde uzaması ihtimaller arasında konuşulmaya başlanabilir.

Ancak bütün bu gelişmeler beraberinde büyük etik sorunları da getirecektir. İnsan bedenine ait bu kadar fazla verinin kim tarafından kontrol edileceği önemli bir tartışma konusu olacaktır. Bir sigorta şirketi yapay zekâ analizlerine göre kişileri sınıflandırır mı? Hastalık riski yüksek görülen bireyler ayrımcılığa uğrar mı? İnsanlar sürekli izlenen biyolojik varlıklara mı dönüşür?

Belki de gelecekte en büyük sorun teknoloji eksikliği değil, insanlığın vicdan eksikliği olacaktır.

Çünkü yapay zekâ ne kadar gelişirse gelişsin; hastasının elini tutan, korkusunu anlayan, gözlerinin içine bakarak umut veren şey hâlâ insan olacaktır. Tıp yalnızca veri analizi değildir. Tıp, insanı anlamaktır.

Ve belki geleceğin dünyasında en değerli teknoloji, insan kalabilmeyi başarabilmek olacaktır.