Yeni bir araştırma, sosyal açıdan dezavantajlı bölgelerde yaşayan bireylerde inme ve travmatik beyin yaralanması gibi nörolojik acillerin ambulans ekipleri tarafından daha düşük oranda tanındığını ortaya koydu. Bulgular, sağlık hizmetlerine erişimdeki eşitsizliklerin hastane öncesi dönemde de önemli sonuçlar doğurabileceğini gösteriyor.

Amerika Birleşik Devletleri'nde gerçekleştirilen ve yaklaşık 70 bin hastayı kapsayan geniş ölçekli çalışmada, 2019-2022 yılları arasında acil çağrı merkezleri aracılığıyla hastaneye ulaştırılan nörolojik acil vakalar incelendi. Araştırmacılar; inme, beyin kanaması, status epileptikus ve travmatik beyin yaralanması tanısı alan hastalarda ambulans ekiplerinin olay yerindeki ön tanılarının doğruluğunu değerlendirdi.

Çalışmada toplam 69.842 hasta yer aldı. Bunların yüzde 51,2'sini inme hastaları, yüzde 33,8'ini travmatik beyin yaralanmaları, yüzde 8,5'ini beyin kanamaları ve yüzde 6,6'sını ise status epileptikus olguları oluşturdu.

Araştırmacılar, hastaların yaşadığı bölgelerin sosyal kırılganlık düzeyini değerlendirmek için ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'nin geliştirdiği "Sosyal Kırılganlık İndeksi"ni kullandı. Bu indeks; gelir düzeyi, eğitim, engellilik durumu, dil bariyerleri, azınlık statüsü, konut koşulları ve ulaşım imkanları gibi birçok faktörü içeriyor.

Sonuçlar dikkat çekiciydi. Sosyal açıdan en dezavantajlı bölgelerde yaşayan hastalarda, ambulans ekiplerinin nörolojik acil durumu tanıyamama riski en avantajlı bölgelere göre yüzde 33 daha yüksekti. Özellikle inme hastalarında yanlış veya eksik tanı riski yüzde 31, travmatik beyin yaralanmalarında ise yüzde 17 oranında artmıştı. Buna karşın epileptik nöbetler ve beyin kanamaları için benzer bir ilişki saptanmadı.

Araştırmacılar, bu durumun özellikle inme gibi zamanla yarışılan hastalıklarda ciddi sonuçlar doğurabileceğini belirtiyor. Çünkü inme tedavisinde dakikalar bile hastanın yaşam şansı ve kalıcı nörolojik hasar riski üzerinde belirleyici olabiliyor. Hastane öncesi dönemde doğru tanı konulamaması, uygun merkeze yönlendirme ve hızlı tedavi imkanlarını geciktirebiliyor.

Uzmanlara göre sosyal eşitsizliklerin etkisi yalnızca sağlık hizmetlerine erişimle sınırlı değil. Dil bariyerleri, iletişim sorunları, eğitim düzeyi farklılıkları ve sağlık çalışanlarının karşılaştığı sosyokültürel zorluklar da hastane öncesi tanısal süreçleri etkileyebiliyor.

Araştırmacılar, ambulans personeline yönelik ek eğitim programları, kültürel farkındalık çalışmaları ve karar destek sistemlerinin geliştirilmesinin bu eşitsizliklerin azaltılmasına katkı sağlayabileceğini vurguluyor. Özellikle farklı sosyoekonomik özelliklere sahip toplumlarda nörolojik acillerin daha hızlı ve doğru tanınması, sağlık sonuçlarının iyileştirilmesinde önemli rol oynayabilir.

Kaynak: https://doi.org/10.1016/j.annemergmed.2025.12.025